III Kalendas Ivlii Passio Apostolorum Petri et Pavli

Edited by Peter Clemoes. Reproduced here by permission of the Council of the Early English Text Society. EETS retains full copyright of the text, which may not be downloaded or reproduced for purposes other than private study without permission from the Society.

Uenit iesus in partes caesarae philippi. et reliqua; Matheus se godspellere awrat on ðære godspellican gesetnysse. ðus cweðende; drihten com to anre burhscire ðe is gehaten cesarea philippi. 7 befran his gingran hu menn be him cwyddedon; Hi andwyrdon. Sume menn cweðað þæt ðu sy iohannes se fulluhtere; sume secgað þæt ðu sy helias. sume hieremias. oððe sum oðer witega; Se hælend þa cwæð. hwæt secge ge þæt ic sy? Petrus him andwyrde. þu eart crist ðæs lyfiendan godes sunu; drihten him cwæð to andsware; Eadig eart ðu simon culfran bearn. for þan þe flæsc 7 blod þe ne onwreah þisne geleafan. ac min fæder se þe on heofonum is; Ic ðe secge, þæt ðu eart stænen. 7 ofer ðysne stan ic getimbrie mine cyrcan. 7 hellegatu naht ne magon ongean hi; Ic betæce þe heofonan rices cæge. 7 swa hwæt swa þu bintst on eorðan. þæt bið gebunden on heofonum; 7 swa hwæt swa þu unbintst ofer eorðan. þæt bið unbunden on heofonum;

| Beda se trahtnere us onwrihð þa deopnysse þysre rædinge 7 cwyð. þæt philippus se fyþerrica þa burh cesarea getimbrode. 7 on wurðmynte þæs caseres tiberii ðe he under | rixode. þære byrig naman gescop, cessaream. 7 for his ágenum gemynde to þam naman geyhte philippi. þus cweðende. cesarea philippi. swilce seo burh him bam to wurðmynte. swa genemned wære; Ða ða se hælend to þære burhscire genealæhte. þa befran he hu woruldmen be him cwyddodon; Na swilce he nyste manna cwyddunga be him; ac he wolde mid soþre andetnysse. þæs rihtan geleafan. adwæscan þone leasan wenan dweliendra manna; His apostoli him andwyrdon; Sume menn cwyddiað þæt ðu sy Iohannes se fulluhtere. sume secgað ðæt þu sy helias sume hieremias oððe an ðæra witegena; drihten þa befran. hwæt secge ge þæt ic sy? swilce he swa cwæde. nu woruldmenn þus dwollice me oncnawað. ge þe godas sind; hu gecnawe ge me? Se trahtnere cwæð godas. for þan ðe se soþa god se þe ana is ælmihtig hæfð geunnen þone wurðmynt his gecorenum. þæt he hi godas gecigð;

Him andwyrde se gehyrsuma petrus; þu eart crist ðæs lifiendan godes sunu; He cwæð ðæs lifiendan godes; for twæminga þæra leasra goda; þa ðe hæþene þeoda mid mislicum gedwylde bepæhte wurþodon; Sume hi gelyfdon on deadum entum. 7 him deorwurþlice anlicnyssa arærdon. 7 cwædon þæt hi godas wæron. for þære micelre | strencðe þe hi hæfdon. wæs þeah heora lif swiðe manfullic 7 bysmorful; Be þam cwæð se witega þæra hæðenre anlicnyssa synd gyldene 7 sylfrene manna handgeweorc; hi habbað dumbne muð 7 blinde eagan. deafe earan. 7 ungrapiende handa fet butan feþe. bodig butan life; Sume hi gelyfdon on þære sunnan. sume on þam monan. sume on fyr 7 on manegum oþrum gesceaftum. cwædon þæt hi for heora fægernysse godas wæron;

Nu todælde petrus swutelice þone soðan geleafan. þa ða he cwæð. þu eart crist &thirb;as lifiende godes sunu; se is lybbende god þe hæfð lif 7 wununge þurh hine sylfne butan anginne. 7 se ðe ealle gesceafta þurh his agenum bearne; þæt is his wisdom gesceop; 7 him eallum lif forgeaf þurh | ðone halgan gast; On þysum þrym hadum is an godcundnyss. 7 an gecynd 7 an weorc untodæledlice;

drihten cwæð to petre; eadig eart þu culfran sunu; Se halga gast wæs gesewen ofer criste on culfran anlicnysse; Nu gecigde se hælend petrum culfran bearn for þan ðe he wæs afylled mid bylewitnysse. 7 gife þæs halgan gastes; He cwæð. ne onwreah þe flæsc ne blod þysne geleafan; ac min fæder se þe on heofenum is; flæsc 7 blod is gecweden his flæsclice mæigð; Næfde he þæt andgit þurh mæiglicere lare. ac se heofenlica fæder þurh ðone halgan gast þisne geleafan on petrus heortan forgeaf;

drihten cwæð to petre. þu eart stænen; gor þære | strencþe his geleafan. 7 for anrædnysse his andetnysse he underfeng þone naman. for þan ðe he geþeodde hine sylfne mid fæstum mode to criste. se þe is stan gecweden fram þam apostole paule; 7 ic timbrie mine cyrcan uppon þysum stane þæt is ofer þam geleafan þe ðu andetst; Eall godes gelaðung is ofer þam stane gebytlod þæt is ofer criste. for þan ðe he is se grundweal ealra þæra getimbrunga his agenre cyrcan; Ealle godes cyrcan sind getealde to anre gelaðunge; 7 seo is mid gecorenum mannum getimbrod. na mid deadum stanum. 7 eall seo bytlung þæra liflicra stana is ofer criste gelogod. for þan þe we beoð þurh ðone geleafan his lima getealde 7 he ure ealra heafod; Se þe [ne] bytlað of þam grundwealle his weorc hryst to micclum lyre;

Se Hælend cwæð. ne magon hellegatu naht togeanes minre cyrrcan; leahtras 7 dwollic lar sind hellegatu for þan ðe hi lædað þone synfullan swilce þurh get into hellewite; Manega sind þa gatu ac heora nan mæig ongean þære halgan gelaðunge. þe is getimbrod uppon þam fæstan stane criste; for þan ðe se gelyfeda þurh cristes gescyldnysse ætwint þam fræcednyssum þæra deoflicra costnunga; He cwæð. ic þe betæce heonfenan rices cæge; Nis seo cæig gylden ne sylfren ne of nanum antimbre gesmiðod; ac is se anweald þe him crist forgeaf. þæt nan man ne cymð | into godes rice. buton se halga petrus | him geopenige þæt infær. 7 swa hwæt swa þu bintst ofer eorðan þæt bið gebunden on heofonum; 7 swa hwæt swa þu unbintst ofer eorþan. þæt bið unbunden on heofenan; ðisne anweald he forgeaf nu petre. 7 eac syððan ær his upstige eallum his apostolum. þa ða he him on ableow þus cweðende; onfoð haligne gast; þæra manna synna þe ge forgyfað beoð forgyfene; 7 þam ðe ge forgyfenysse ofunnon. him bið oftogen seo forgyfenyss;

Nellað þa apostoli nænne rihtwisne mid heora mansumunge gebindan. ne eac þone manfullan miltsiende unbindan. buton he mid soþre dædbote gecyrre to lifes weg; ðone ylcan andweald hæfð se ælmihtiga getiðod biscopum. 7 halgum mæssepreostum. gif hi hit æfter þære godspellican gesetnysse carfullice healdað; Ac for þi is seo cæig petre synderlice betæht. þæt eall þeodscipe gleawlice tocnawe. þæt swa hwa swa oðscyt fram annysse þæs geleafan. þe petrus þa andette criste; þæt him ne bið getiþod naþor ne synna forgyfenys. ne infær þæs heofenlican rices;

DE PASSIONE. APOSTOLORVM;
We wyllað æfter þysum godspelle eow gereccan þæra apostola drohtnunga; 7 geendunge mid scortre race; for þan ðe heora ðrowung is gehwær on engliscum gereorde fullice geendebyrd; Æfter drihtnes upstie wæs petrus bodiende geleafan þam leodscipum þe sind gecwedene galatia. cappadocia. biðþinia. asia. italia; Syððan, ymbe tyn geara fyrst he gewende to romebyri bodiende | godspel; 7 on þære byrig he gesette his biscopsetl 7 þær gesæt fif 7 twentig geara lærende ða romaniscan ceastergewaran godes mærþa. mid micclum tacnum; His wiþerwinna wæs on eallum his færelde sum dry se wæs simon genemned; Ðes dry wæs mid | þam awyriedum gaste to þam swiðe afylled þæt he cwæð þæt he wære crist godes sunu 7 mid his drycræfte þæs folces geleafan amyrde;

ða gelamp hit þæt man ferede anre wyduwan suna lic þær petrus bodiende wæs; he ða cwæð to þam folce 7 to þam dry; genealæcað þære bære. 7 gelyfað þæt ðés bodung soð sý þe þone deadan to life arærð; Hwæt þa simon wearð gebyld þurh deofles gast. 7 cwæð; Swa hraþe swa ic þone deadan arære. acwellað minne wiðerwinnan petrum; ðæt folc him andwyrde; cucenne we hine forbærnað; Simon þa mid deofles cræfte dyde þæt ðæs deadan lic styriende wæs; þa wende þæt folc þæt he geedcucod wære; Petrus þa ofer eall clypode. gif he geedcucod sy sprece to us; astande. onbyrige metes 7 ham gecyrre; ðæt folc þa hrymde. hluddre stemne. gif symon þis ne deð. he sceal þæt wite þolian þe he ðe gemynte; Simon to þysum wordum hine gebealh. 7 fleonde wæs. ac þæt folc mid ormætum edwite hine gehæfte;

Se godes apostol þa genealæhte þam lice mid áþenedum earmum þus biddende; ðu leofa drihten. þe us sendest to bodienne þinne geleafan. 7 us behete þæt we mihton þurh þinum naman deofla todræfan. 7 untrume | gehælan 7 þa deadan aræran; arær nu þysne cnapan þæt ðis folc oncnawe þæt nan god nys buton ðu ána mid þinum fæder 7 þam halgan gaste; Æfter þysum gebede aras se deada. 7 gebiggedum cneowum to petre cwæð; Ic geseah hælend crist 7 he sende his englas for þinre bene þæt hi me to life gelæddon; ðæt folc ða mid anre stemne clypiende cwæð; An god is þe petrus bodað. 7 woldan forbærnan þone dry; ac petrus him forwyrnde; cwæð ðæt se hælend him tæhte þone regol þæt hi sceoldon yfel mid gode forgyldan;

Symon þa ða he þam folce ætwunden wæs. getigde ænne ormætne ryððan innon þam gete þær petrus in hæfde þæt | he færlice abitan sceolde; Hwæt þa petrus com 7 þone ryððan untigde mid þysum bebode; Yrn 7 sege symone þæt he leng mid his drycræfte godes folc ne bepæce; þe he mid his agenum blode gebohte; 7 he sona getengde wið þæs drys. 7 hine on fleame gebrohte; Petrus wearð æfterweard þus cweðende; On godes naman ic þe bebeode. þæt ðu nænne toð on his lice ne gefæstnige; Se hund þa ða he ne moste his lichaman derian. totær his hæteru sticmælum of his bæce. 7 hine draf geond þa weallas; þeotende swa swa wulf on þæs folces gesihðe; He þa ætbærst þam hunde. 7 to langum fyrste syððan for þære sceame næs gesewen on romana byri;

Syððan eft on fyrste he beget sumne þe hine bespræc to þam casere. nerone; 7 gelamp þa þæt se awyrigeda ehtere þone deofles þen | his freondscipum geþeodde; Mid þam þe hit þus gedon wæs þa æteowde crist hine sylfne petre on gastlicre gesihþe; 7 mid þyssere tihtinge hine gehyrte; Se dry simon. 7 se wælhreowa nero sind mid deofles gaste afyllede. 7 syrwiað ongean ðe. ac ne beo þu afyrht. ic beo mid þe 7 ic asende minne þeowan paulum þe to frofre; se stæpð tomerien into romana byri. 7 git mid gastlicum gecampe winnað ongean þone dry. 7 hine awurpað into hellegrund. 7 gyt syððan samod to minum rice becumað mid sige martyrdomes;

þis gelamp swa soðlice on þone oðerne dæig com paulus into þære byrig. 7 heora æigþer oþerne mid micelre blisse underfeng. 7 wæron togædere bodiende binnon þære byrig seofon monþas. þam folce lifes weig; Beah ða ungerim folces to cristendome þurh petres lare. 7 eac þæs caseres gebedda libia. 7 his heahgerefan wif agripina wurdon swa gelyfede þæt hi forbugon heora wera neawiste; þurh paules bodunge gelyfdon þæs caseres þegnas. 7 hired|cnihtas; 7 æfter heora fulluhte noldon gecyrran to his hirede;

Symon se dry worhte ða ærene næddran styriende. swilce heo cucu wære. 7 dyde þæt ða anlicnyssa þæra hæþenra hlihhende wæron. 7 styrigende. 7 he sylf wearþ færlice uppon þære lyfte gesewen; ðærtogeanes gehealde petrus blinde 7 healte. 7 deofolseoce. 7 þa deadan arærde 7 cwæð to þam folce þæt hi sceoldon forfleon þæs deofles drycræft. þy læs þe hi mid his lotwrencum bepæhte wurdon; | þa wearð þis ðam casere gecydd 7 he het þone dry him to gefeccan 7 eac þa ápostolas; Symon bræd his hiw ætforan þam casere swa þæt he wearð færlice geþuht cnapa. 7 eft harwenge; hwiltidum on wimmannes hade. 7 eft þarrihte on cnihthade;

ða nero þæt geseah. þa wende he þæt he godes sunu wære. petrus cwæð þæt he godes wiðersaca wære. 7 mid leasum drycræfte forscyldgod. 7 cwæð ðæt he wære gewis deofol on menniscre edwiste; Symon cwæð; Nis na gedafenlic þæt ðu cyning hlyste anes leases fisceres wordum; ac ic þysne hosp leng ne forbere; nu ic bebeode minum englum þæt hi me on ðysum fiscere gewrecon; Petrus cwæð. ne ondræde ic þine awyrigedan gastas; ac hi wurðað afyrhte þurh mines drihtnes geleafan; Nero cwæð; ne ondrædst þu ðe, petrus symones mihta. þe mid wundrum his godcundnysse geswutelað? petrus cwæð; Gif he godcundnysse hæbbe; þonne secge he hwæt ic þence. oððe hwæt ic don wylle; Nero cwæð. sege me petrus on sundorspræce hwæt ðu þence; He þa aleat to þæs cyninges eare. 7 het him beran dihlice berene hlaf 7 he bletsode þone hlaf 7 tobræc; 7 bewand on his twam slyfum þus cweþende; Sege nu simon hwæt ic þohte oððe cwæde. oððe gedyde; He ða gebealh hine for þan ðe he ne mihte geopenian petres digelnysse; 7 dyde þa mid drycræfte þæt ðær comon micele hundas 7 ræsdon wið petres weard; ac petrus æteowde þone gebletsodan hlaf þam hundum 7 hi þærrihte of heora | gesihðe fordwinon; He ða cwæð to þam casere; Symon me mid his englum | geþiwde. nu sende he hundas to me. for þan þe he næfð godcundlice englas. ac hæfð hundlice; Nero cwæð. hwæt is nu symon ic wene wyt synd oferswiþde; Simon andwyrde; þu goda cyning. nat nan man manna geþohtas buton gode ánum; Petrus andwyrde; Untwylice þu lyhst þæt ðu god sy. nu þu nast manna geþohtas;

ða bewende nero hine to paulum. 7 cwæð; Hwi ne cwyst þu nan word? Oððe hwa teah ðe? oððe hwæt lærdest þu mid þinre bodunge? Paulus him andwyrde; la leof hwæt wylle ic ðysum forlorenum wiðersacan geandwyrdan; gif þu wilt his wordum gehyrsumian þu amyrst þine sawle. 7 eac þinne cynedom; Be minre lare þe ðu axast ic þe andwyrde; Se hælend þe petrum lærde on his andwerdnysse. se ylca me lærde mid onwrigenysse; 7 ic gefylde mid godes lare fram iherusalem. oð ðæt ic com to iliricum; Ic lærde þæt men him betweonan lufodon 7 gearwurðodon; Ic tæhte þam rican þæt hi ne onhofen hí. ne heora hiht on leasum welan ne besetton. ac on gode anum; Ic tæhte þam medeman mannum þæt hi gehealdene wæron on heora bigwiste 7 scrude; Ic bebead þearfum. þæt hi blissodon on heora hafenleaste; fæderas ic manode. þæt hi mid steore godes eges heora cild geþeawodon; þam cildum ic bead þæt hi gehyrsume wæron fæder 7 meder to halwendum mynegungum; Ic lærde weras þæt hi heora æwe heoldon; for þan. þæt se wer gewitnað on æwbræcum wife þæt wrecð god on æwbræcum were; Ic manode eawfæste wif þæt hi | heora weras inwerdlice lufedon. 7 him mid ege gehyrsumedon swa swa hlafordum; Ic lærde hlafordas þæt hi heora ðeowum liþe wæron for þan ðe hi sind gebroþru for gode. se hlaford 7 se þeowa; Ic bebead þeowum mannum þæt hi getreowlice 7 swa swa gode heora hlafordum þeowdon; Ic tæhte eallum geleaffullum mannum þæt hi wurðion ænne god ælmihtinne. 7 ungesewenlicne; Ne leornode ic þas lare æt nanum eorðlicum menn; ac hælend | crist of heofonum me spræc to. 7 sende me to bodienne his lare eallum ðeodum; þus cweþende; far ðu geond þas woruld 7 ic beo mid þe. 7 swa hwæt swa þu gecwyst. oððe dest. ic hit gerihtwisie;

Se casere wearð ða ablicged mid þysum wordum; Symon cwæð; þu goda cyning ne understenst þu þysra twegra manna gereonunge ongean me; Ic eom soðfæstnys; ac þas þwyriað wið me; Hat nu aræran ænne heahne tor þæt ic ðone astige for þan ðe mine englas nellað cuman to me on eorðan betwux synfullum mannum. 7 ic wylle astigan to minum fæder. 7 bebeode minum englum þæt hi ðe to minum rice gefeccon; Nero þa cwæð; Ic wylle geseon gif þu ðas behat mid weorcum gefylst; 7 het þa ðone tor mid micclum ofste on smeþum felda aræran; 7 bebead eallum his folce þæt hi to þyssere wæfersyne samod comon; Se dry astah ðone tor ætforan eallum folce; 7 astrehtum earmum. ongan fleogan on þa lyft; Paulus cwæð to petre. broþor ðu wære gode gecoren ær ic. þe gedafnað þæt ðu þysne deofles þen | mid þinum benum afylle; 7 ic eac mine cneowu gebige to þære bene; ða beseah petrus to þam fleondan dry; þus cweþende; Ic halsige eow awyriede gastas on cristes naman þæt ge forlæton þone dry. þe ge betwux eow feriað; 7 þa deoflu þærrihte hine forleton. 7 he feallende tobærst on feower sticcum; ða feower sticca clifodon to feower stanum þa sind to gewitnysse þæs apostolican siges oð ðysne andweardan dæig; petres geþyld geþafode þæt ða hellican fynd hine up geond þa lyft sume hwile feredon þæt he on his fylle þe hetelicor hreosan sceolde; 7 se þe lytle ær beotlice mid deoflicum fiþerhaman fleon wolde þæt he ða færlice his feþe forlure; Him gedafenode þæt he on heannysse ahafen wurde. þæt he on gesihðe ealles folces hreosende þa eorðan gesohte;

Hwæt þa nero bebead petrum 7 paulum on bendum gehealdan; 7 þa sticca simones hreawes mid wearde beset|tan; wende þæt he of deaðe on þam ðriddan dæge arisan mihte; Petrus cwæð; þes symon ne geedcucað ær þam gemænum æriste; ac he is to ecum witum genyþerod; Se godes wiðærwinna. nero. mid geþeahte his heahgerefan agrippan het paulum beheafdian; 7 petrum on rode ahon; Paulus þa be ðæs cwelleres hæse underbeah swurdes ecge. 7 petrus rodehencgene astah; Ða ða he to þære rode gelæd wæs he cwæð to þam cwellerum; Ic bidde eow. wendað min heafod adune. 7 astreccað mine fet wið heofonas weard | ne com ic wyrþe þæt ic swa hangie swa min drihten; He astah of heofenum for middaneardes alysednysse. 7 wæron for ði his fet niþer awende; me he clypað nu to his rice; awendað for þi mine fotwelmas to þam heofonlican wege. 7 þa cwelleras him þa ðæs getiþodon;

ða wolde þæt cristene folc. þone casere acwellan. ac petrus mid þysum wordum hi gestilde; Min drihten for feawum dagum me geswutelode þæt ic sceolde mid þysre þrowunge his fotswaðum fylian. nu mine bearn ne gelette ge minne weg; mine fet synd nu awende to þam heofenlican life; Blissiað mid me. nu todæig ic onfó minre earfoðnysse edlean; He wæs þa biddende his drihten mid þysum wordum; Hælend min ic þe betæce þine scep þe ðu me befæstest; ne beoð hi hyrdelease þonne hi þe habbað 7 he mid þysum wordum agef his gast;

Samod hi ferdon. petrus 7 paulus on ðysum dæge sigefæste to þære heofonlican wununge; On þam syx 7 þrittegoðan geare æfter cristes þrowunge mid þam hi wuniað on ecnysse; Æfter heora ðrowunge þærrihte comon wlitige weras 7 uncuðe eallum ðam folce cwædon þæt hi comon fram hierusalem. to þy þæt hi woldon þæra apostola lic bebyrian 7 swa dydon mid micelre arwurðnyesse 7 sædon þam folce þæt | hi micclum blissian mihton for þan ðe hi swilce mundboran on heora neawiste habban moston;

wite ge eac þæt ðes wyrsta cyning nero rice æfter cweale þisra apostola healdan ne mot; Hit gelamp ða þæt | eall þæs wælhreowan caseres folc samod hine hatode swa þæt hi ræddon anmodlice þæt man hine gebunde 7 oð deað swunge; Nero þa ða he ðæs folces þeaht geaxsode wearð to feore afyrht. 7 mid fleame to wuda getengde. þa asprang þæt word þæt he swa lange on cyle 7 on hungre dwelode oð ðæt hine wulfas totæron; ða gelamp hit æfter þam þæt grecas gelæhton þæra apostola lichaman; 7 woldon east mid him lædan; ða færinga gewearð micel eorðstyrung. 7 þæt romanisce folc þider onette. 7 þa lic áhreddan on þære stowe þe is gehaten katacumbas. 7 hi þær heoldon oðer healf gear. oð ðæt þa stowa getimbrode wæron þe hi syððan on alede wæron mid wuldre. 7 mid lofsangum; Cuð is geond eallum þeodscipum þæt fela wundra gelumpon æt þæra apostola byrgenum. þurh þæs hælendes tiðe; þam sy wuldor. 7 lof a on ecnysse. AMEN;