Cambridge, Corpus Christi College Manuscript 201


Ker 49, Gneuss 65.5. A late 11th century manuscript measuring 11 X 6 1/2 in three volumes. Volume I is made up almost entirely of material connected to Wulfstan, with the notable exception of the Old English Apollonius of Tyre on pages 131-45. Wulfstanian texts include the Benedictine Office; Ælfric's First Pastoral Letter written for Wulfstan; the Institutes of Polity; the Northumbrian Priests' Law; I Athelstan; I Edmund; II and III Edgar; V, VI, VIIa, and VIII Ethelred; parts of I and II Cnut; the Canons of Edgar; Geþyncðo, Norðleoda laga; Mircna laga; ; and Hadbot. The homilies are as follows:

The manuscript was associated with Worcester by some early scholars, but N. R. Ker rejected the association and his assessment was accepted by Dorothy Bethurum in her edition. Bethurum argues, however, that although "there are none of the unmistakable Worcester marks about it," the fact that its contents agree closely with Hatton 113 and Junius 121 indicates "some connexion either with Worcester or with York."


67
Leofan men · understandað swiðe georne · þæt ge rihtlice 7 wær
lice healdan · þæt eow mæst þearf is · to gehealdanne ·
þæt is rihtne cristendom · forðam ælc þara þe ongean þæt toswiðe
deð · oððe oðerne ongean þæt læreð · þe his cristendome to ge
birað · ælc þara bið ante crist genamod · Anti crist is on
læden · contrarius cristo · þæt is on englisc godes wiðersaca ·
68
þe godes lage 7 lare forlæt · And þurh deofles lare of ðam deð
þe his cristen dome to gebirað · 7on synnum hine silfne to swiðe
besyleð · oððe oðerne man on synnum belædeð · 7 þeah þæt sy · þæt fela
manna anti crist silfne næfre his eagum ne geseo · to fela is
þeah his lima þe man wide nu geseon · 7 þurh heora yfel gecna
wan mæg · Ealswa h[it] on godspelle geræd is · Surgent enim pseudocristi ·
et reliqua · Wide hit gewurð · þæt up arisað lease leogeras · 7 beoð swæslice
swicole · 7 þar mænigne man amirrað · 7on gedwylde gebringað ·
7swa micel earfoðnes gewurð on mænige wisan wide on worlde ·
ðæs þe bec secgað · þurh deofles bearn · þe unriht dreogað · swa
næfre ær on worlde ne gewearð · forðam þæt mæste yfel cymð
to mannum · þonne anti crist sylf cymð · þe æfre ær · on worlde
gewurde · 7 us þincð · þæt hit sy þam timan · swiðe gehænde · Forðam þeos
world is fram dæge todæge a swa lengc swa wirse · Nu is micel neod
eac · eallum godes bydelum · þæt hi godes folc warnian gelome · wið ðone
egsan þe mannum is toweard · þi læs þe hi unware wurðan aredode ·
7 þonne to rædlice · þurh deofol beswicene · Ac do sacerda gehwilc ·
on his scriftscire · þæt hit man gehire oft 7 gelome · þi læs þe hit
gewurðe · þæt þurh lar liste godes folc losige · 7 þeah þæt gewurðe ·
þæt ure ænig þenu leofað þonne ne libbe · ðeah we agan þearfe ·
þæt we god cunde heorda warnian nu georne · hu hi þam deofle
ante crist sylfan wærlicost magan þonne wiðstandan · þonne
his wodscinn wide to brædeð · 7 utan warnian us eac swa wið his
unlara nu swiðe georne · 7god ælmihtig georne biddan · þæt he us
gescilde · wið þone þeod scaðan · God us gescilde wið þone egsan
7 he us geryme to þare ecan myrhðe · þe þam is gegearwod · þe his
willan gewircað · Ðar is ece blis · 7 æfre byð · in ealra world
a world a butan ende · amen·
Interrogatus iesus · a discipulis deconsummatione seculi · dixit eis ·
Cum uideritis abhominationem desolationis, & reliqua· Ue pregnan
tibus & nutrientibus in illis diebus · Erunt enim tribulationes · tales ·
quales non fuerunt ab initio creature quam condidit deus
usque nunc neque fient ·
Vres drihtenes apostolas axodan ::wilum hine silfne · ymbe
ðisse worlde ::endunge · Ða sæde he heom ::wilce earfoð--
nessa · 7 ::wylce ::drecednessa · sculon on worlde · ær ðam ende
geweorðan · swilce næfre ær ne gewurdan · ne næfre eft
ne gewurðað · 7 þæt godspel cweð · Wa ðam wifum þe þonne timað ·
7 on þam earmlican timan · heora cild fedað · La nyde hit sceal--
eac on worlde · for folces synnum · yfelian swiðe · Forðam
nu is se tima þe paulus se apostol gefirn foresæde · He sæde wilum
69
þam biscope timothee · þæt on ðam ende nyhstan dagum · þisse worlde
beoð fræcenlice tida for manna synnum · 7 men þonne lufiað he cwæð·
ealles to swiðe þas swicolan world · 7 beoð ofergrædige world ge--
streona 7 to manega wurðað to wlance · 7 ealles to rance · 7 to
gilpgeorne · 7 sume wurðað egeslice godcundnessa hyrwende ·
7 boclare leande · 7 lufigende unriht · 7 sume wurðað swicole ·
7 swæslice ::ficole · 7 butan ::trywðum forscilde gode on synnum ·
7 ::cnawe se ðe cunne · nu is se tima · þæt þeos world is gemæncged ·
mid mænigfealdan mane · 7 mid fela fealdan facne · 7 þæs hit is
þe wyrse wide on worlde ealswa þæt godspel cwæð · Quoniam abundabit
iniquitas refriescet caritas multorum · þæt is on englisc forðam ðe unriht
weaxeð · ealles to wide · soð lufu colað · Ne man godne lufað swa swa
man scolde · Ne manna ::trywða to ahte ne standað · ac unriht
rixað wide 7 side · 7 tealte getrywða · sindon mid mannum · 7 þæt is ge
syne on mænifealde wisan · gecnawe se ðe cunne · Eala eala ac þa wæs
micel blis · 7 bot seo betste · mannum toweard · þa crist com on ðas
worold · þurh mennisce gebirde · 7 þæt com us eallum to helpe · þam--
mæstan · 7 to frofre þam betstan · And micel is seo þwyrnes
þe nu is toweard · gebide þære yrmðe ::::þe hit gebide · þæt antecrist
geboren beo · Crist wæs eal[ra] bearna betst geboren · þe æfre
geboren wurde · 7 anti crist bið ealra þara bearna wyrst
on ðas world geboren · þe ær oððe æfter æfre gewurde
::::::::::: · Nu sceal hit nyde yfelian swiðe · forðam þe hit nealæcð
georne his timan · ealswa hit awriten is · 7 ::fyrn wæs gewitegod ·
Post mille annos soluetur satanas · þæt is on englisc æfter þusend
gearum bið satanas unbunden · þusend geara 7eac ma is
nu agan · siððan crist wæs mid mannum · on menniscan hiwe ·
7 nu syndon satanases bændas swiðe toslopene · 7 anticristes
tima is swiðe gehænde · 7 þi hit is on worlde · a swa leng swa
wacre · Men syndon swicole · 7 world is þe wyrse · 7 þæt us derað
eallum · 7 huru hit sceal he{fgiam honeforð swiðe · Rihtwisan bondem þa unbalefulle} ·
::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: Nu þa yfelan 7 þa
bealafullan · 7 þa swicolan · swa oferlice swiðe · brædað on
worlde · ongean þæt mæste yfel · þe mannum is towerd · þæt is se þeod--
feond anti crist sylfa · Eala micel wæs seo ehtnes · þe cristene
þolodon · ieo ær on worlde oft 7gelome · þurh wælreowe
manswican · wide 7 side · 7 huru hit sceal heonanforð ·
mænifealdre wurðan · nu deofol silf his mægnes mot
wealdan · 7 deofles bearn swa swiðlice moton cristene bregan ·
7oft ær wæs mænigfeald ehtnes · næfre þeah þam gelic þe æfter
ðysan git bið · forðam hit wæs oft ær þæt godes halgan fela wundra
70
þurh godes mihta openlice worhtan · on mang ðam · þe hi ehtnesse
þoledon · 7 þurh þæt mænigne man gebettan · ac hit ne bið na swa
on anti cristes timan · Ne magon þonne halige men on ðam timan ·
ænige tacna openlice wyrcan · ac sculan þolian eal þæt heom man
to deð · Ne god þonne ane ::wile his mihta ne his wundra :::::: nele
cyðan swa he oft ær dide · ac læt þone deofol anti crist rabbian ·
7 wedan sume ::wile · 7 þa ðe him filstað · He bið mennisc man
geboren · ac he bið þeah mid deofles gaste eal afylled · 7 se ::sewen--
lica feond wyrcð · þurh deofles cræft fela wunderlicra tacna ·
7 þurh drycræft · mænigfealde gedwimera · 7 feorðe healf gear
he rixað · ofer mancyn · 7 mid his scincræftum · mæst manna
beswicð · þe æfre ær þurh ænig þingc beswicen wurde · And þa
þe :: alles mid his lotwræncum bepæcan ne mæg · þa he wile þreatian
7 egeslice wildan · 7 earmlice pinian · on mænigfealde wisan
7 neadunga nydan þæt hi gebugan to his unlaran · He aginneð
:::::::::::::::::::::::::::leogan deofollice swiðe · 7 ætsæcð cristes · ::::cweð
þæt he sylf sy godes agen bearn · 7 ::bringð on gedwilde · ealles to manega ·
7 god him geþafað þæt for manna ::wyrhtum · þæt he sume hwile mot swa
wodlice derian forðam þe men beoð þurh sinna swa swiðe forwyrhte ·
þæt deofol mot openlice þonne heora fandian · hu fela he forspa::nan
mæge · to ecan forwyrde · 7 þa ðe þonne swa gesælige wurðað · þæt hig
godes lage healdað on an swiðe georne · 7 on :::: rihtan geleafan ·
anrædlice þurh wunian willað · þa sculon þolian ehtnesse ·
þa mæstan þe æfre ær on worlde ænige men þolodon · 7 eac micele
maran · þonne æfre ær ahwar ::wurdan · oððe æfter þam æfre eft
wurðan · Ac se bið gesæli þe þonne ne wacað forðam raðe æfter þam
witod him bið toweard · þurh godes mihte ece frofer · La ::wylc
wundor bið · þeah se mennisca deofol synfullum mote heardlice--
derian · þonne god geþafað þæt he mot on his agenum halgum · swilc
wundor gewircan · þæt enoh 7 elias þurh þone þeodfeond
gemartirode wurðað · þe god sylf fela hund wyntra · mid sawle
7 lichaman geheold · ær to ðam an an · þæt hi þonne sculon mid heora
lare folce gebeorgan · þæt hit ealne forwurde · endemes æt--
gædere · þurh ðone deofol · þe ealle men bregeð · 7 ealle worold
drefeð · Nis se man on life þe mæge oððe cunne swa ifel hit
asecgan · swa hit sceal gewurðan · on ðam deofollican timan ·
Ne birhð þonne broðor oðrum ::wilan · Ne fæder his bearne ·
ne gesib ::::sibban · þe ma ðe fremdon · And þeodscipas winnað
7sacað heom betweonan · foran to þam timan · þe þis sceal ge--
wurðan · Eac sceal aspringan wide · 7 side · sacu · 7 clacu ·
hol 7 hete · 7 ripera reaflac · here 7 hunger · brine 7 blodgite ·
71
7 stirnlice stirunga · stric 7 steorfa · 7fela unglimpa · 7 mænig
fealde tacna beoð wide gesawene · on sunnan 7 on monan 7 on
mistlican tunglan · 7 fela cynna egsan gewurðað · on eorðan
folce to heort gryre · 7 to egeslican fære · on mænifealde wisan ·
7 eal hit forworde · gif god ne scirte þæs þeodscaðan lif dagas ·
ðe raðor þurh his mihta · ac forðare gebeorge · þe hym syn ge--
corene · 7 þe he habban wile gehealden · 7 geholpen · he fordeð
þone þeodfeond · 7 on helle grund þanonforð besænceð · mid eallum
þam ::gæncge þe him ær filigde · 7 his unlarum to swiðe gelifde · 7 þa þonne
witodlice þe nu god lufiad 7godes lagum filiað ·7 godes lare geornlice
::lystað · 7 hi wel healdað · 7 anrædlice þurhwuniað · on rihtan
geleafan · forð oð heora ende · þa sculon habban ece edlean
on efenlicre mirhðe mid gode silfum æfter þam dome · 7 mid his
halgum þananforð æfre · þar is ece blis 7 æfre bið · in ealra
world a world a buton ende · amen ·
Egressus iesus de templo ibat · & accesserunt discipuli eius ut ostenderent ei ·
edificationem templi · Ipse autem respondens dixit eis · Amen dico uobis
non relinquet
ur hic lapis · super lapidem : qui non destruatur · Sedente
autem eo super monte oliueti accesserunt ad eum discipuli secreto dicentes ·
Dic nobis quando hec erunt · & quod signum aduentus tui consumationis seculi ·
Et respondens iesus dixit eis · Uidete ne quis uos seducat · Multi enim
uenient innomine meo dicentes · Ego sum cristus · & multos seducent ·
Audituri autem estis prelia · & opiniones preliorum uidete ne turbemini
Oportet enim hec fieri · sed nondum est finis · consurget · enim gens in gentem ·
& regnum in regnum · & erunt pestilentie & · fames & terre motus per loca · Hec
autem omnia initia sunt dolorum · Tunc tradent uos · in tribulationem
& · occident uos · & eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum ·
Et tunc scandalizabuntur multi & inuicem tradent · & odio habebunt
inuicem · & multi pseudoprophete · surgent · & seducent multos ·
Et quoniam habundabit iniquitas · refrigescet caritas multorum·
Qui autem permanserit usque in finem hic saluus erit · Et predicabitur
hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus
& tunc ueniet · consummatio · Uerumtamen diem illam & horam nemo sit ·
neque angli celorum nisi pater · Qua propter uigilate quia nescitis qua
hora dominus uester uenturus sit
Hit gewearð wilum on ðare birig þe is genamod Hierusalem ·
þæt ures drihtenes þegnas · agunnan sprecan · wið hine ·
ymbon þæt mære tempel geweorc · þe þar geworht wæs · gode
to wurðmynte · þa sæde he heom þæt his scolde wurðan æghwilc--
stan on uferan dagan grundlinga toworpen · 7 þa agunnon
hig hine axian dihlice · wænne þæt gewurðan scolde · 7 eac be
72
wilcum tacne · man angitan mihte wænne eft his silfes tocyme
towerd wurde · 7 wænne þisse worlde endung gewurðan scolde·
Ða 7wyrde he heom 7 cwæð · þæt hy ðearfe ahton · þæt hi ware wurdon
þæt hi ænig man to swicollice ne bepæhte · mid leaslicre lare ·
7 mid egeslican gilpe · forðam he cwæð · þæt mænig wyrð · þe git cymeð ·
on uferan tidan · 7 leaslice leogeð · 7 egeslice gilpeð · namað hine silfne
7 hiwað to godne · swylce hit crist sy · ac secge þæt he secge he cwæð · ne gelife ge
him næfre · 7 he sæde þæt micle gewinn scoldan gewurðan · ær ðam ende wide
on worlde · 7 lærde þeah þæt man to wacmod þonne ne wurde · 7 cwæð þæt se
ende þonne git nære eallunga gehænde · He sæde eac þæt þeoda hetelice
scoldon winnan heom betweonan · 7 fela eorð stirunga · 7 earfoðnessa
gewurðað on worlde · ær worlde ende · 7 þæt beoð þa angin he cwæð · þara
sarnessa þe mannum beoð towerd · þæt bið witodlice þæt he mænde · we witan
fulgeorne · þa sorga 7 þa sarnessa þe on world becumað · foran to ðam
timan þe anti crist wedeð · 7ealle world bregeð · Forðam þonne wurð
ehtnes · grimlic 7 sorhlic · cristenes folces · 7 æghwar beoð laðe · 7 to
andsæte þa ðe god lufiað · 7 swicigende licceteras þonne arisað ·
7 brædað to swiðe · 7 þurh unlare :::::::::::::: forlærað to manege ·
Ac wel þam siððan æfre · to worlde · þe þonne ne wacað on ænige wisan ·
7 an þingc ic eow secge git to wissan · þæt witod sceal gewurðan · godspel
gecyðed · geond ealle world · ær worlde ende · þæs þe bec secgað · 7 siððan
wyrð se ende · swa raðe swa þæt god wile · 7 swaþeah hwæðre nis se man
on eorðan ne se engel on heofonum · þe wite þone andagan · butan
gode sylfum · 7 þi man sceal wacigan · 7 warnian symle · þæt man geara
wurðe huru to þam dome · weald wænne he us to cume · we witan
mid gewissan þæt hit þarto nealæcð georne · And on ðam dome þe ealle
men to sculon · ure drihten silf eowað us sona his blodigan sidan ·
7 his þyrlan handa · 7 þa sylfan rode þe he for ure neode on ahan--
gen wæs · 7 wile þonne anrædlice witan · huwe him þæt geleanodan · 7 hu we
urne cristendom gehealden habban · Leofan men uton beon þe wærran ·
7 don swa us þearf is · lufian god ofer ealle [oðre] þingc · 7 his willan
wircan swa we geornost magon · þonne geleanað he hit us swa us
leofost bið · Him sy lof 7 wuldor · a butan ende · amen·
Erunt signa in sole & luna & stellis · & reliqua · Þis godspel segð
7swutelað · þæt fela foretacna · sculan gewurðan wide ·
on worlde · ægðer ge on heofonlicum tunglum ge on eorðlicum
stirungum · ær ðam þe se dom cume · þe us eallum wurð gemæne · 7 witodlice
ealswa flod com hwilum ær for sinnum · swa cymð eac for sinnum
fir ofer mannum · 7 þarto hit nealæcð · nu swiðe georne · 7 þi is
fela ifela · 7 mistlicra gelimpa · wide mid mannum · 7eal hit is
for synnum · 7git wurðeð mare · þæs þe bec secgað · racu 7ge --
73
drecednes · þonne æfre ær wære · ahwar onworlde · þæt bið þonne
anti crist wedeð · 7 ealle world bregeð · 7 þarto hit nealæcð
nu swiðe georne · 7 þi hit is on worlde a swa lengc swa wyrse ·
þæs þe we silfe gecnawað ful georne · 7eac is on us silfum
swutol · 7 gesene · þæt we to wace hirað urum drihtene · 7 þæt we
to ortruwe syndon godes mihta · 7 his mildheortnesse ·
7 þæt we him oftor swiðe abelgað þonne we beþorftan · 7 eac be
tweonan us silfum · rihte getrywða healdað to wace · for gode
7 for worlde · 7 þi us deriað · 7 þearle dyrfað fela ungelimpa
7 ælþeodige men · 7 utan cumene swiðe us swæncað · ealswa crist
on his godspelle swutollice sæde · þæt scolde gewurðan he cwæð ·
Surget gentes contra gentem · et reliqua · þæt is on englisc · Up ræsað
þeoda he cwæð · 7 wiðerræde wurðað · 7 hetelice winnað · 7 sacað
heom betweonan · forðam unrihte þe to wide wyrð mid mannum
on eorðan · leofan men clæne wæs þeos eorðe · on hyre frum
sceafte · ac we hi habbað afilede swiðe · 7 mid urum sinnum
ðearle besmitene · 7 ure misdæda eac wregað us gelome ·
forðam þe we nellað godes lage healdan · swa swa we scoldon ·
ne gode gelæstan þæt þæt we scoldon · Ne we teoðunga ne sillað
swa swa us gebirede · ne we ælmessan ne dælað · swa swa we
beþorftan · ac on [ge]hwilce wisan waniað to swiðe · eal þæt we
scoldan on godes est gelæstan · 7 forðig us swæncað eac 7 on
gean winnað · manega gesceafta · ealswa hit awriten is ·
Pugnabit pro deo · orbis terrarum contra insensatos homines ·
þæt is on englis · eal world winneð · swiðe for synnum · ongean ða
oferhogan · þe gode nellað hiran · Seo heofone us winð wið
þonne heo us sændeð stirnlice stormas · 7 orf 7 æceras · swiðe
amirreð · Seo eorðe · us winð wið · þonne heo forwyrneð · eorð--
lices westmes · 7 us unweoda to fela asændeð · Eac hit
awriten is · þæt sunne aðystrað · ær worlde ende · 7 mona
adeorcað 7 steorran [h]reosað for manna sinnum · 7 þæt bið
þonne anti crist wedeð · þæt hit bið gelic þam swilce hit
swa sy · Hit is gecweden · þæt sunne aþystrað · þæt is þonne god
nele cyðan on anti cristes timan his mægen ne his
mihta · swa swa he oft ær dide · Ðonne bið gelic þam · swilce sy
aþystrod · 7 mona adeorcod · þæt is þæt godes halgan ænige
tacna þonne ne wyrcað · swa swa hig oft ær didon · 7 steorran
reosað ufon of heofonum · þæt is þæt liceteras · 7 leaslice
cristene · heardlice reosað · of rihtan geleafan · 7 to anti
criste geornlice bugað · 7 wurðað his gefilstan · eallum
heora mihtum · 7 þonne geweorðeð egsa se mæsta · þe æfre ær wære ·
74
7 ehtnes seo mæste wide on worlde · Ne bir[h]ð þe [ge]sibba þam gesibban · þe ma
þe þam fremdan · 7 be þam egeslican timan · matheus se godspellere
soðlice þus cwæð · In diebus illis · erit tribulatio talis · qualis non
fuit ab initio mundi · nec postea erit · þæt is on englisc · þæt swilce yrmð
7 earfoðnes bið þonne on worlde · swilce æfre ær næs · ne eft ne ge
wurðeð · 7 raðe æfter þam siððan astired wurð · þurh godcunde mihte
eal heofonlic mægn · 7 eorðwaru aræred · of deaðe to dome · þonne
mæg gecnawan se þe ær nolde soðes gelifan · þæt crist þurh his
mægenþrym · þonne geleanað manna gehwylcum ærran gewirhta ·
Wa ðam þonne þe ær geearnode helle wite · þar is ece bryne grimme
gemæncged · 7 þar is ece grire · 7 þar is granung 7 wanung · 7 aa
singal heof · ðar is ealra yrmða gehwilc · 7 ealra deofla geþryngc ·
wa þam þe þar sceal wunian on wite · betere him wære þæt he man nære ·
æfre geworden · þonne he gewurde · forðam nis se man on life · þe areccan
mæge ealle þa yrmða · þe se gebidan sceal se þe on ða wita ealles
bereoseð · And hit is ealles þe wyrse þe his næfre nan ende
ne cymð æfre to worlde · Eala leofan men · utan don swa us þearf is ·
beorgan us georne wið ðone egsan · 7 helpan ure silfra · þa hwile
þe we magan 7 motan · þi læs we forwurðan þonne we læst wenan ·
Ac uton lufian god ofer ealle oðre þingc · 7 his willan wyrcan
swa we geornost magon · þonne geleanað he hit us swa us leofost bið ·
þonne we æfre þæs betst beþurfan · him sy lof 7 wuldor in ealra
worlda world a butan ende · amen·
Leofan men us is swiðe micel þearf þæt we ware beon · þæs egeslican
timan · þe toweard is · Nu bið swiðe raðe ante cristes tima ·
þæs þe we wenan magon · 7eac fulgeorne witan · 7 þæt bið se ege[s]licesta
ðe æfre gewearð siððan þeos world æres gescapen wæs · he bið
sylf deofol 7 þeah mennisc man geboren · Crist is soð god 7 soð--
mann · 7 ante crist bið soðlice deofol · 7 mann · þurh crist com
eallum midda earde help · 7 frofer · 7 þurh ante crist cymð se
mæsta grire · 7 seo mæste earfoðnes · þe æfre ær on worlde
geworden wearð · 7eal mancyn forwurde forðrihte · gif god
his dagas ne [ge]scirte · Ac god gescirt his dagas for ðara þingan
þe him gecorene syn · 7 he gehealdan habban wile · 7 þeah on þam fæce ·
ðe he bið · he gedeð · swa mycel to yfele · swa næfre ær ne gewearð ·
Æ:lcne man he wile awændan · of rihtan geleafan 7of cristen
dome · 7 bespannan to his unlaran gif he mæg · 7god hit geþafað him
sume hwile · for twam þingum · An is ærest þæt men beoð · þurh
synna · swaforð forwirhte · þæt hi beoð ðæs wel weorðe · þæt
deofol openlice þonne fandige hwa him ful filigan wille ·
Oðer is þæt god wile · þæt þa þe swa gesælige beoð · þæt hi onrihtan
75
geleafan þurhwuniað · 7 þam deofle anrædlice wiðstandað ·
he wile þæt þa beon raðe amerede · 7 geclænsode of synnum · þurh ða
micclan ehtnesse · 7 þurh þone martirdom · þe hi þonne þoliað ·
forðam nis nan man þæt ne sy synful · 7 ælc man sceal sar þolian ·
oððe her oððe elleshwar · be þam þe he þurh synna geearnað ·
7 þi bið seo eht nes þonne þam godum mannum swa stið · forðam þe hi
sculon beon raðe geclænsode 7 amerode · ær se miccla dom cume ·
Ða þe wæron forð ferede for hund gearum · oððe git firnor · wel þa
magon beon [nu] geclænsode · We moton nyde þæt stiðre þolian gif we
clæne beon sculan: þonne se dom cymð · nu we þone fyrst nabbað ·
þe þa hæfdon þe wið foran us wæron · Beþence gehwa hine silfne ·
be þam þe he wille · ne cymð ure æfre ænig to godes rice ær we beon
ælcere synne swa amerede · swa æfre æni gold mæg clænost
amerod wurðan · Leofan men god geþafað þam deofle ante criste ·
þæt he mot ehtan godra manna · forðam þe hi sculon swa ic ær cwæð ·
þurh þa ehtnesse geclænsode · 7 siððan clæne faran to heofo--
nan rice· þa ðe þonne his leasungum gelifað 7 him to gebugað · þam he
birhð her for worlde · 7 þa he weorðað her · Ac hi sculon æfter þam
raðe ecelice for wurðan · 7 aa wunian siððan mid him · on ðare
sweartan helle grunde · Se ge sewenlica deofol wyrcð fela
wundra 7segð þæt he god silfa beo · 7 mid his gedwimerum · mæst
ælcne man beswicð · 7 þa þe he elles beswican ne mæg · þa he wile
neadunga genidan gif he mæg · þæt hi godes ætsacan · 7 him to gebugan ·
Gif hi þonne þæt nellað · þonne sculan hi ehtnessa micle 7 eac earm--
licne deað geþolian · Eala gesælig bið þeah se ðe to þam anræde bið
þæt he forðam ne awacað · ac witodlice þara bið ealles to lyt þe he
ne beswice · oððe þurh his searocræftas · oððe þurh þone
grire þe he on mancyn sett · Ure drihten crist gehælde
fela þara on life þe unhale wæron · 7 se deofol ante crist
gebrocað 7 geuntrumað · þa ðe ær hale wæron · 7 he nænne
gehælan ne mæg · buton he hine ærest awyrde · ac siððan
he þone man gebrocod hæfð · siððan he mæg don swilce he
hine gehæle · gif he geswicð þæs þe ær ðam men to yfele dide ·
he bið eal unwræncaful· þonne beswicð he swiðe fela manna
þurh þæt · þæt gebrocað mænigne man dihlice · 7gehælð eft æt
foran mannum · þar hi on lociað · þonne geseoð hi hwæt he þonne deð ·
7 nitan na hwæt he ær dide · Æ:lc ifel he mæg don · 7 ælc he deð ·
He deð þæt fir cymð ufen on swilce hit of heofonum cume ·
7 he mid þam fela forbærnð · ealswa he ær hwilum iobes æhta
dide · Ac se ðe for ðæs fire se ge him to gebihð · he sceal aa
on helle on ecan bryne wunian · Ne can ic ne næfre
76
æni man oðrum asecgan fore eallum þam egsan þe þurh þone deofol
on worlde gewurðan sceal · þonne age we micele þearfe · þæt we god
ælmihtigne georne biddan · þæt he us gescilde wið þone egsan · 7 us ge
strangige swa his willa sy · 7 micele þearfe agan þa ðe þæs timan
gebidað · þæt hi ware beon · 7 þæt hi gemyndige beon þara þinga · þe deofles
men oft ær þurh drycræft drugon · Fela þinga didon ða geogleras
on egipta lande · þurh drycræft · ongean þæt þe moyses · þurh godes
mihta þar fela wundra worhte · And swa we habbað be manegum
geræd · þe gehwar þurh drycræft · mid deofles fultume men
mistlice dweledan · Betere eac þæt we nu sum to bisne secgan · We magan
fela ymbe swilc reccan · An deofles man was hwilum on rome ·
simon hatte · se geswæncte swiðe þearle · twegen mære godes
þegnas · þæt wæs sanctus petrus 7 sanctus paulus · hi bododon on rome cristend
ærest · ac se deofles man hi gedrehte · 7 þæt folc gelette wundorlice
swiðe · He sæde þæt hit eal leasung wære þæt þa godes þegnas bododan ·
7 he worhte þurh drycræft fela wundra þæt men on locedon · He dide
þæt an æren nædre hi stirede · swilc heo cuca wære · 7 man hæfde
geworht þa on þam dagum on rome anlicnessa · 7 þæt hæðene folc
weorðodon þa heom for godas · þa he gemacode eac þurh drycræft
þæt hi agunnon swilce hi cwice wæron · Ðonne dide petrus þurh godes
mihta betere þyngc · Gehælde mistlice gebrocede men · blinde
7 deafe · 7 dumbe 7 mistlice ge[le]dwelede · 7 þa wearð hit cuð æt nihstan
þam casere · þe þa on ðam dagum romware weold · ealhihi[t] macedon ·
7 mon herede him þearle swiðe · þone simon · letan ða gedwealde men
swilce he se simon godes silfes sunu wære · 7 þa het se casere feccan
þone simon to him · 7 þa ða he him to com · 7 hm æt foran stod · þa ablænde
he þurh deofles cræft swa þæs caseres eagan · 7 þara þe him mid
wæron · þæt him þuhte oðre hwile · swilce he eald geþungen man wære
7swa on mænige wisan he hiwode þurh drycræft fela leasbreda
ða þa se casere eal swilc geseah · þa wende he þæt he godes agen bearn
wære · And se deofles man gealp · þæt he eac swa wære · 7 þæt folc him
to swiðe gelifde þæs · Ða wunnon þa godan godes þegnas swiðe
ongean þæt · 7 sædon þæt he luge · 7 hig eac þurh godes mihta · mid
manegum godum þingum geswutulodon · þæt hi riht hæfdon · 7 þæt hit
ealleas wæs · þæt se þeod loga sæde · Ða æt nihstan cwæð se simon ·
þæt he gecyþan wolde · þæt he gode wære ·He het þa aræran ænne stipel
7 sæðe þæt he þider up stigan wolde · 7 englas hine þar underfon
scoldon · 7 to heofonum ferian · 7 þar eal þæt folc on locode ·
he stah up to ðam stipele · 7 of ðam stipele hof up on lifte · swilce
he wolde wið ðæs heofones weard · þa cliopode se casere 7 cwæð ·
þæt þa swutol wære · þæt hit eal soð wæs þæt he ærsæde ·7 þæt hit eal
77
leasung wære þæt petrus 7 paulus þæt folc mid bregdon · Ða abædon hi
uneaðe þæt hi geþild hæfdon sume hwile · oð þæt man wiste tohwan se--
ende gehwurfe · 7 cliopodan to gode swiðe georne · Hwæt ða sanctus petrus
beseah raðe æfter ðam · up to ðam lyfte 7 cliopode hludre stæmne 7 þus cwæð ·
Ic halsige eow deofles gastas þe þone deofles man geond þa lift feriað ·
7 þur þæt men bepæcað · þæt ge þurh god ælmihtiges bebod hine nu ða
forlætan · þæt he næfre lengc mid his mane · men ne beswice ·
Sona swa he hit gecweden hæfde þa forleton hi hine · 7 he reas niðer
7feol þæt he eal tobærst · Ða wæs swutol godes miht þeah he þæs deofles
gedwild lange ær þafode · Eac we habbað on bocum geræd · þæt fela oðra
deofles manna wide wæron · þe godes þegnas oft þurh deofles cræft
swiðe geswæncton · 7 folc swiðe gedwealdon · ac hit þincð us to langsum
nu to gereccanne · Ge magon þeah be þisum anum gecnawan · þa he
þurh deofol swilcne cræft hæfde ongean swilce godes þegnas
swilce wæs sanctus petrus ·7sanctus paulus · æt hweg hit bið þonne se deofol cymð
þe ana can eal þæt ifel · 7ealle þa drycræftas · þe æfre ænig mann
æfre geleornode · 7 eal he hit cyð þonne openlice · þurh hine silfne ·
þæt he oft ær dide · þurh ða ungesæligan þe his larum filigdon ·
Se silfa deofol þe on helle is · þæt is se þe þonne wyrð on ðam earm--
scapenan men ante criste · 7 bið soðlice ægðer ge deofol ge mann ·
7 he mancynn eal openlice þonne swyðor gedrecð · 7 gedwelað ·
þonne hit æfre ær wurde · We agan ðig swyþe micele þearfe ·
þæt we wið swilcne ege wære beon · 7 eac þa warnian · þe swilc
niton · swilce towerd is · forðam þe hit is near þam timan · þonne
ungelærede men gelyfan willan · Eac ic secge to soðan · þæt deofol
wile ælces mannes geþanc · gif he mæg swiðe gelettan · þæt he hit na
ne understande · þeah hit him man secge · ne hine wið þæt
ne warnige · 7 þurh þæt wurð mæst manna beswicen · forðam
hi ne beoð swa ware · ne swa wel gewarnode ær · swa hi be
þorftan · La hwæt is se man on life buton hine god ælmihtig
gehealde · 7 he ær gewarað þe bet sy · þæt he þonne þurh deofol
beswicen ne wurðe · Uton warnian us 7 geearnian to gode ·
þæt he us scilde swa his willa sy · Uton habban anrædne geleafan ·
7 fæst ræde geþanc to urum drihtene · þonne þeah hit gebirige ·
þæt we þare yrmðe gebidan sculon · 7 on þisum life earfoð sið
adreogan · swa þeah gif we ne awaciað · 7 þurh wuniað on--
rihtan geleafan · 7 ælcne hæðenscipe oferhogiað · god us
forsceawað ece reste · On godes naman ic bidde þæt cristenra
manna gehwilc hine silfne georne beþence ·7 geornlice
to gode gebuge · 7 fram ælcum hæþenscipe ·7 sinnum gecirre ·
7 geearnige þæt he gemanan habban mote on heofona rice ·
78
mid þam þe leofað 7 rixað · a butan ende · amen ·