Oxford, Bodleian Manuscript Hatton 113


Ker 331; Gneuss 637. A manuscript dating from the third quarter of the eleventh century, measuring 10 1/2 X 6 1/4" and containing 23 lines on each page; with Hatton 114, part of a two-volume set of homilies. Known as St. Wulfstan's Homiliary, the composite manuscript was copied by the Worcester scribe Wulfgeat and contains glosses written by the "tremulous" Worcester hand as well as other Worcester glosses. Hatton 113 contains a table of contents for both volumes on folio 2v, apparently dating from a time before the manuscript was divided into two separate books. The division took place in the early thirteenth century, when a new table of contents was added into the margins of Hatton 114 on folios 9v and 10r. The manuscript contains twenty of Wulfstan's homilies, several by Ælfric, and others printed by Napier as Wulfstanian.



33
Leofan men understandað
swyðe georne þæt gerihtlice 7wærlice
þæt healdan þæt eow mæst þearf is to geheald
denne þæt is rihtne cristendom · Forðam
ælc þæra þeongean þæt to swyðe deð · oððon
oðerne ongean þæt læreð þehis cristendome
to gebyreð ; ælc þæra bið antecrist gena
mod · Anticristus is on læden ; Contrarius
cristo · þæt is on englisc · godes wiðersaca · Se bið
godes wiðersaca þe godes lage 7 lare
forlæt ; 7ðurh deofles lare of ðam deð
ðe his cristendome to gebyreð ; 7 onsynnum
hine sylfne to swyðe befyleð ; oððon
33b
oðerne man on synna belædeð · 7 ðeah þæt sy
þæt fela manna Antecrist sylfne næfre
his eagum ne geseo · to fela is þeah his lima
þe man wide [mæg] nu geseon · 7 ðurh heora yfel
gecnawan mæg ; Ealswa hit on [þam] godspelle
geræd is · Surgent enim pseudocristi · & reliqua ·
Wide hit gewyrð þæt up arisað lease leogeras ·
7 beoð swæslice swicole ; 7ða mænine man
amyrrað 7on gedwylde gebringað · 7 Swa
mycel earfoðnes gewyrð on mænige wisan
gyt wide on worulde þæs þe bec secgað ·
þurh deofles bearn þe unriht dreogað ·
swa næfre ær on worulde ne gewearð ; forðam
þæt mæste yfel cymð tomannum þonne Ante
crist sylf cymð · þe næfre ær on worulde
ne gewearð · 7 us þincð þæt hit sy þam timan
swyðe gehende · forðam [ðe] þeos woruld is fram
dæge to dæge a swa leng swa wyrse · Nu is
mycel neod eac eallum godes bydelum · þæt hy
godes folc warnian gelome ; wið þone egesan
þe mannum is towerd ; þe læs þe hy unwære
wurðan aredode ; 7 ðonne to hrædlice
ðurh deofol beswicene · Ac do sacerda
34
gehwylc on his scriftscire · þæt hit man ge
hyre oft 7 gelome · þe læs ðe hit geweorðe
þæt þurh larleste godes folc losie · 7 ðeah
þæt geweorðe þæt ure ænig þenuleofað þonne
ne libbe ; þeah we agan þearfe þæt we god--
cunde heorda warnian nu georne · hu hy
þam deofle Antecriste sylfan · wærlicast
magan þonne wiðstandan · þonne he his wod--
scinn · widdast tobrædeð · 7 utan warnian us
eac swa wið his unlara · nu swyðe georne ·
7 god ælmihtine georne biddan þæt he us
gescylde wið þæne þeodscaðan · God us ge
scylde wið þæne egesan 7 he us geryme to ðære
ecan myrhðe · þe þam is gegearwod þe his
willan gewyrcað · Ðær is ece bliss 7 æfre byð ·
in ealra woruld a woruld a butan ende · Amen ·

44
SECUNDUM MARCUM
I
nterrogatus iesus a discipulis de consummatione
seculi dixit eis · Cum uideritis abhominationem
desolationis · & reliqua · Væ pregnantibus & nu
trientibus in illis diebus · Erunt enim tribu
lationes tales ; quales non fuerunt ab initio
creature quam condidit deus usque nunc neque
fient · & reliqua ·
We eow willað be sumum dæle secgan hu ·
L Ures drihtnes apostolas ahsadan hwilum
hine sylfne · ymbe þisre worulde geen
dunge · Ða sæde he heom · þæt swilce earfoðnessa
7 swylce gedrecednessa sculan on worulde
ær þam ende geweorðan · swylce næfre ær
44b
ne gewurdan · ne næfre eft ne geweorðað ·
7 þæt godspel cwæð · Wa ðam wifum þe þonne
tymað 7on þam earmlican timan heora cild
fedað · La nyde hit sceal eac on worulde ·
for folces synnan · yfelian swyðe · Forðam
nu is se tima þe paulus se apostol gefyrn
foresæde · he sæde hwilum þam biscope
tymothee · þæt on ðam endenyhstan dagum
þissere worulde beoð frecenlice tida for
manna synnum ; 7 men þonne lufiað he cwæð
ealles to swyðe þas swicolan woruld · 7 beoð
ofergrædige woruld gestreona · 7 to manege
weorðaþ to wlance 7 ealles to rance · 7 to
gylpgeorne · 7 sume weorþað egeslice god
cundnessa hyrwende 7 boclare leande
7 lufiende unriht · 7 sume weorðað swicole
7swæslice ficole · 7 butan getrywðum for
scyldgode on synnan · 7 gecnawe se ðe cunne ·
nu is se tima · þæt ðeos woruld is gemæncged ·
mid mænigfealdan mane · 7 mid mænig
fealdan facne · 7 ðæs hit is þe wyrse wide
on worulde · eal swa þæt godspel cwæð · Quoniam
habundabit iniquitas refrigesc& caritas
45
multorum · Ðæt is on englisc · forðam þe unriht
weaxeð ealles to wide · soð lufu colað · Ne man
god ne lufað swa swa man scolde · Ne manna
getrywða to ahte ne standað ac unriht ricsað
wide 7 side · 7 tealte getrywða syndon mid
mannum · 7 þæt is gesyne on mænigfealdan
wisan gecnawe se ðe cunne · Eala eala ac þa
wæs mycel blis · 7 bot seo betste mannum
towerd · þa crist com on ðas woruld þurh
mennisce gebyrde · 7 þæt com us eallan
to helpe þam mæstan · 7 to frofre þam betstan ·
7 mycel is seo þwyrnes þe nu is towerd gebide
ðære yrmðe se þe hit gebide · þæt Ante
crist geboren beo · Crist wæs ealra bearna
betst geboren · þe æfre geboren wurde · 7 ante
crist bið ealra þæra bearna wyrst on þas
woruld geboren · þe ær oððe æfter æfre
gewurde oððe geweorðe · Nu sceal hit nyde
yfelian swyðe · forðam þe hit nealæcð
georne his timan · ealswa hit awriten is
7gefyrn wæs gewitegod · Post mille Annos
soluetur satanas · þæt is on englisc · Æ:fter þusend
gearum bið satanas unbunden · Þusend geara
45b
7 eac ma is nu agan · syððan crist wæs mid
mannum · on menniscan hiwe · 7 nu syndon
satanases bendas swyðe toslopene · 7 ante
cristes tima is wel gehende · 7 ðy hit is on
worulde a swa leng swa wacre · Men syndon
swicole · 7 woruld is þe wyrse · 7 þæt us dereð
eallum · 7 huru hit sceal hefegian heonan
forð þearle rihtwisan þearfan · 7 ðam
unbealafullum ; nu ða yfelan 7 ða swicelan
swa oferlice swyðe · brædað on worulde ·
ongean þæt mæste yfel þe mannum is towerd ·
Ðæt is se þeodfeond antecrist sylfa · Eala
mycel [wæs] seo ehtnes þe cristene þoledon · iu ær
oft 7 gelome · þurh wælhreowe manswicann
wide 7 side ; 7 huru hit sceal heonanforð
mænigfealdre weorðan · nu deofol sylf his
mægnes mot wealdan · 7 deofles bearn swa
swiðlice motan cristene bregean · 7 oft ær wæs
mænigfeald ehtnes ; næfre þeah þam gelic
þe æfter ðysan gyt bið · Forðam hit wæs oft
ær þæt godes halgan fela wundra þurh godes
mihta openlice worhtan on gemang þam
þe hy ehtnesse þoledon ; 7 ðurh þæt mænine
46
man gebettan · ac hit ne bið swa na on ante
cristes timan · Ne magan þonne halige men
on þam timan ænige tacna openlice wyrcan ·
ac sculan þolian eal þæt heom man to deð · Ne god
þonne ane hwile · his mihta ne his wundra
sylf nele cyðan · swa he oft ær dyde ; ac læt
þone deofol antecrist rabbian · 7 wedan sume
hwile · 7 þa ðe him fylstað · He bið mennisc man
geboren ; ac he bið þeah mid deofles gaste eal
afylled · 7 se ge sewenlica feond wyrcð þurh
deofles cræft fela wunderlicra tacna · 7 ðurh
drycræft mænigfealde gedwimera · 7 feorðe
healf gear he ricsað ofer mancynn 7 mid his
scincræftum mæst manna beswicð · þe æfre ær
ðurh ænig ðing beswican wurde · 7 þa ðe he
elles mid his lotwrencum bepæcan ne mæg ·
þa he wile þreatian · 7 ægeslice wyldan · 7 earm
lice pinian · on mænigfealde wisan ; 7 nea
dunga nydan þæt hy gebugan to his unlaran ·
He aginð leogan deoflice swyðe · 7 ætsæcð
cristes ; ac cweð þæt he sylf sy godes agen
bearn · 7 gebringð on gedwylde ealles to ma
nege · 7 god him geðafað þæt for manna gewyrhtum
46b
þæt he sume hwile mot swa wodlice derian
forðam þe men beoð þurh synna swa swyðe
forwyrhte · þæt deofol mot openlice þonne
heora fandian · hu fela he forspannan mæge
to ecan forwyrde · 7 þa ðe swa gesælige þonne
weorþað · þæt hi godes lage healdað on an
swyðe georne · and on rihtan geleafan anræd
lice þurh wunian willað ; þa sculon þolian
ehtnesse þa mæstan þe æfre ær on worulde
ænige men þoledon ; 7 eac mycle maran þonne
æfre ær ahwar gewurdan · oððon æfter þam
æfre eft weorðan · Ac se bið gesælig þe þonne
ne awacað · forðam raðe æfter þam witod
him bið towerd · þurh godes mihte ece fro
fer · La hwylc wunder bið þeah se mennisca
deofol · synfullum mote heardlice derian ·
þonne god geþafað þæt he mot on his agenum
halgum swylc wundor gewyrcan · þæt enoh
7 elias · þurh þone þeodfeond gemartrode
weorðaþ · þe god sylfa fela hund wintra
mid saule 7 lichaman · geheold ær to þam
anan · þæt hi þonne scoldan mid heora lare
folce gebeorgan · þæt hit eal ne forwurde
47
endemes ætgædere · þurh þone deofol · þe
ealle men bregeð 7 ealle woruld drefeð · Nis
se man on life þe mæge oððe cunne swa yfel
hit asecgan · swa hit sceal geweorðan on þam
deoflican timan · Ne byrhð þonne broðor
oðrum hwilan · ne fæder his bearne · ne bearn
his agenum fæder ; ne gesibb gesibban · þe ma
þe fremdan · And þeodscypas winnað 7 sacað
heom betweonan ; foran to þam timan þe þis
sceal geweorþan · Eac sceal aspringan wide
7 side · sacu · 7 clacu · hol · 7 hete 7 rypera reaflac ·
here 7 hunger · bryne · 7 blodgyte · 7 styrnlice
styrunga · stric 7 steorfa · 7 fela unglimpa ·
7 mænigfealde tacna beoð wide gesawene ·
on sunnan · 7 on monan · 7 on mistlican tunglan ·
7 fela cynna egesan geweorþað on eorðan ·
folce to heortgryre · 7 to egeslican fære ·
on mænigfealde wisan · 7 eal hit forwurde
gyf god ne gescyrte þæs þeodscaðan lif
dagas · þe raþor ðurh his mihta · Ac for
þæra gebeorge · þe him syn gecorene · 7 ðe he
habban wyle gehealden · 7 geholpen ; he for
deð þæne þeodfeond · 7 on helle grund þanan
47b
forð besenceð · mid eallum þam gegenge
þe him ær fyligde · 7 his unlarum to swyde
gelyfde · 7 ða þonne witodlice · þe nu god
lufiað 7 godes lagum fylgeað · 7 godes lare
geornlice hlystað 7 hy wel healdeð · 7anræd
lice þurhwuniað on rihtan geleafan · forð
oð heora ende ; þa scylan habban ece edlean ;
on heofonlicre myrhðe ; mid gode sylfum
æfter þam dome · 7 mid his halgum þanan
forð æfre · Ðær is ece blis · 7 æfre bið · in
ealra worulda woruld a butan ende · Amen ·
Lectio Sancti Evangelii Secundum Matheum ;
Egressus iesus de templo ibat ; & accesserunt
discipuli eius; ut ostenderent ei ædificationem
templi · Ipse autem respondens dixit eis · Amen
dico uobis · non relinquetur hic lapis super lapidem ·
qui non destruatur ; Sedente autem eo super montem
oliueti ; accesserunt a deum discipuli secreto
dicentes · Dic nobis quando hec erunt · & quod
signum aduentus tui & consummationis seculi ·
Et respondens iesus dixit eis · Vid&e nequis uos
seducat · Multi enim uenient in nomine meo
dicentes · ego sum cristus ; & multos seducent ·
48
Audituri autem estis prelia ; & oppiniones
preliorum ; uidete ne turbemini · Oport&
enim hec fieri ; sed non dum est finis · Consurg&
enim gens in gentem ; & regnum in regnum · & erunt
pestilentie & fames · & terre motus per loca · Hec
autem omnia · initia sunt dolorum · Tunc tradent
uos in tribulationem · & occident uos · & eritis
odio omnibus gentibus propter nomen meum · Et tunc
scandalizabuntur multi ; & inuicem tradent ;
& odio habebunt inuicem · Et multi pseudo
prophete surgent ; & seducent multos · Et quoniam
habundabit iniquitas refrigesc& caritas
multorum · Qui autem permanserit usque in finem ;
hic saluus erit · Et predicabitur hoc euangelium
in uniuerso orbe ; in testimonium omnibus gentibus
& tunc ueni& consummatio · Uerumptamen
diem illam & horam nemo scit neque angeli
celorum nisi pater solus · Qua propter uigilate
quia nescitis qua hora dominus uester uenturus sit ·
Leofan men · hit gewearð hwilum onðære
byrig þe is genamod hierusalem · þæt ures
drihtnes þegnas agunnon specan wið hine
ymbe þæt mære tempel geweorc · þe þær
48b
geworht wæs · gode to wyrðmynte · Ða sæde
he heom · þæt his sceolde weorðan æghwylc
stan uferan dagum · grundlinga toworpen ·
7 ða agunnan hi hine eft acsian dihlice hwæn
ne þæt geweorðan sceolde ; 7 eac be hwylcum
tacne man agytan mihte · hwænne eft his
sylfes tocyme towerd wurde ; 7 hwænne þisse
worulde geendung weorðan scolde · Ða 7wyr
de he heom 7 cwæð · þæt hy ðearfe ahtan ;
þæt hi wære wurdan · þæt hy ænig man to swicolli--
ce ne bepæhte · mid leaslicre lare · 7 mid
egeslican gylpe ; forðam he cwæð þæt mænig
wyrð · þe gyt cimeð on uferan tidan þe leaslice
leogeð · 7 egeslice gylpeð · namað hine sylfne ·
7 hiwað to god:::e · swylce hit crist sy · ac secge
þæt he secge he cwæð · ne gelyfe ge him æfre ·
7 he sæde þæt mycle gewin scoldan geweorðan
ær ðam ende · wide on worulde · 7 lærde
þeah þæt man [to] wacmod þonne ne wurde · 7 cwæð
se ende þonne gyt nære allunga gehende ;
He sæde eac · þæt þeoda hetelice sceoldan
winnan heom betweonan ; 7 fela eorð sty
runga 7 earfoðnessa geweorðan on worulde
49
ær worulde ende ; 7 þæt beoð þa angin he cwæð ·
þara sarnessa þe mannum beoð towerd · Ðæt
bið witodlice þæt he mænde · we witan ful
georne þa sorga 7 ða sarnessa þe on woruld
becumað foran to þam timan þe antecrist
wedeð · 7 ealle woruld bregeþ · Forðam þonne
wyrð ehtnes · grimlic 7 sorhlic cristenes
folces · 7 æghwar beoð laðe 7 to andsæte
þa ðe god lufiað ; 7 swiciende licceteras þonne
arisað 7brædað to swyðe · 7 ðurh unlare
forlærað to man ege · Ac wel þam syððan ·
æfre to worulde ; þe þonne ne awacað ·
on ænige wisan · 7 an þing ic eow secge gyt
to gewisse · þæt witod sceal geweorðan god
spel gecyþed geond ealle woruld ær worulde
ende þæs þe bec secgað · 7 syððan wyrð
se ende · swa raðe swa þæt god wile · 7 swaþeah
hwæðere · nis se man on eorðan · ne se
encgel on heofonan · þe wite þæne an dagan ·
butan gode sylfum · 7 ðy man sceal waci
gean · 7 warnian symle · þæt man geara weorðe
huru to ðam dome · weald hwænne he us
to cyme · we witan mid gewisse þæt hit þær to
49b
nealæcð georne · And on þam dome þe ealle
men to sculan ure drihten sylf ; eowað us
sona · his blodigan sidan ; 7 his þyrlan handa ;
7 ða sylfan rode · þe he for ure neode on
ahangen wæs · 7 wile þonne anrædlice witan
hu we him þæt geleanedan · 7 hu we urne cristen
dom gehealden habban · Leofan men utan
beon þe wærran · 7 don swa us þearf is ; lu
fian god ofer ealle oðre þing ; 7 his willan
wyrcan swa we geornost magan · þonne gelea
nað he hit us swa us leofast bið · him sy lof
7 wuldor · aa · butan ende · amen·
Secundum Lucam
Erunt signa in sole & luna & stellis · & reliqua ·
Ðis godspel segð · 7 swutelað · þæt fela fortacna
sculon geweorðan wide on worulde · ægðer
ge on heofonlicum tunglum · ge on eorðlicum
styrungum ær ðam þe se dom cume · þe us
eallum wyrð gemæne ; · 7 witodlice ealswa
flod com · hwilum ær for synnum ; swa
cymð eac · for synnum · fyr ofer man cynn ;
7 ðær to hit nealæcð · nu swyðe georne · 7 ðy is
fela yfela 7 mistlicra gelimpa wide mid
mannum · 7 eal hit is for synnum · 7 gyt
50
weorþeð mare þæs ðe bec secgað · dracu · 7 ge
drecednes · þonne æfre ær wære ahwar on
worulde · þæt bið þonne antecrist wedeð
7 ealle woruld bregeð · 7 ðærto hit nealæcð
nu swyðe georne · 7 ðy hit is on worulde a swa
leng swa wyrse · þæs þe we sylfe · gecnawað
ful georne ; · 7 eac is on us sylfum swytol 7 ge
syne · þæt we to wace · hyrað urum drihtne ·
7 þæt we to orttreowe syndan godes mihta ·
7 his mildheortnessa · 7 þæt we him oftor
swyðor abelgað þonne we beþorftan ; 7eac
betweonan us sylfum · rihte getrywða healdað
to wace · for gode 7 for worulde ; 7 ðy us deriað ·
7 ðearle dyrfað · fela ungelimpa · 7 æl þeo
dige men 7 utan cumene · swyðe us swencað ;
ealswa crist on his godspelle swutollice sæde ;
þæt scolde geweorðan · He cwæð · Surg& gens
contra gentem · & reliqua · Ðæt is on englisc · Vpp
ræsað þeoda he cwæð · 7 wiðer ræde weorþað ·
7 hetelice winnað 7sacað heom betweonan ·
forðam unrihte · þe to wide wyrð mid mannum
on eorðan · Leofan men clæne wæs þeos eorðe
on hyre frumsceafte · ac we hi habbað syððan
50b
afylede swyðe · 7 mid urum synnum þearle
besmitene ; 7 ure misdæda eac · wregeað us
gelome · forðam þe we nellað godes lage
healdan swa swa gescoldan · ne gode gelæstan
þæt þæt we scoldan · Ne we teoðunga syllað
swa swa us gebyrede · ne we ælmessan dælað swa
swa we beðorftan · ac on æghwylce wisan waniað
to swyðe · eal þæt we sceoldan on godes est ge
læstan ; 7 forðy us eac swencað · 7 ongean
winnað manege gesceafta · ealswa hit awriten
is · Pugnabit pro deo orbis terrarum ; contra insen
satos homines · Ðæt is on englisc · Eal woruld
winneð swyðe for synnum · ongean þa ofer
hogan · þe gode nellað hyran · Seo heofone
us winð wið · þonne heo us sendeð styrnlice
stormas ; 7 orf 7 æceras swyðe amyrreð ·
Seo eorðe us winð wið · þonne heo for wyrneð
eorðlice wæstmas · 7 us unweoda to fela
asendeð · Eac hit awriten is · Ðæt sunne aþys
trað ær worulde ende 7 mona adeorcað ·
7 steorran hreosað · for manna synnum ·
7 ðæt bið þonne Antecrist wedeð ; þæt hit bið
gelic þam swylce hit swa sy · Hit is gecweden
51
þæt sunne aðystrað · þæt is þonne god nele
cyðan · on antecristes timan his mægen ne his
mihta swa swa he oft ær dyde · Ðonne bið gelic
þam swylce sunne sy aþystrad · 7 mona hit
cweð adeorcað · Ðæt is þæt godes halgan ænige
tacna þonne ne wyrcað swa swa hy oft ær
dydan · 7 steorran hit cweð hreosað ufene
of heofonum · Ðæt is þæt licceteras 7 leaslice
cristene · hrædlice hreosað · of rihtan geleafan ·
7 to antecriste geornlice bugað · 7 weorþað
his gefylstan · eallum heora mihtum · 7 ðonne
geweorþeð egsa se mæsta · þe æfre ær wære ;
7 ehtnes seo mæste · wide on worulde ·
Ne gebyrhð se gesibba þonne gesibban · þe ma
þe þam fremdan ; · 7 beðam egeslican timan ·
matheus se godspellere · soðlice þus cwæð ·
In diebus illis · erit tribulatio talis · qualis
non fuit abinitio mundi · nec postea erit ·
Ðæt is on englisc þæt swylce yrmð 7earfoðnes ·
bið þonne on worulde ; swylce æfre ær næs ;
ne eft ne geweorþeð · 7 raðe æfter þam ;
syððan astyred wyrð þurh godcunde
mihte ; eal heofonlic mægen ; 7 eorðwaru
51b
aræred · of deaðe to dome · Ðonne mæg
gecnawan · se þe ær nolde soðes gelyfan · þæt
crist þurh his mægen þrym · þonne geleanað
manna gehwylcum ærran gewyrhta · Wa þam
þonne þe ær geearnode helle wite · Ðær is
ece bryne grimme gemencged · 7 ðær is ece
gryre ; þær is granung · 7 wanung · 7 aa singal
heof · þær is ealra yrmða gehwylc · 7 ealra
deofla geþring · Wa þam þe þær sceal wunian
on wite · Betere him wære · þæt he man nære
æfre geworden þonne he gewurde · Forðam
nis se man on life · þe areccan mæge ealle þa
yrmða þe se gebidan sceal · se ðe on þa wita
ealles behreoseð · 7 hit is ealles þe wyrse ·
þe his ænig ende ne cymð · æfre to worulde ·
Eala leofan men utan don swa us þearf is ·
beorgan us georne wið þæne egesan · 7 helpan
ure sylfra þa hwile þe we magan 7 motan ·
þe læs we for weorðan þonne welæst wenan ·
Ac utan lufian god ofer ealle oðre þing ·
7 his wyllan wyrcan swa we geornost magan
þonne geleanað he hit us · swa us leofast
bið þonne we æfre þæs · betst beþurfan ·
52
him symle sy lof 7 wuldor in ealra woruld a
woruld a butan ende · Amen ·
DETEMPORIBUS ANTICRISTI
L
eofan men us is mycel
þearf þæt we wære beon · þæs egeslican timan
þe towerd is · Nu bið swyðe raðe ante cristes
tima þæs ðe we wenan magan · 7 eac georne
witan · 7 þæt bið se egeslicesta · þe æfre gewearð
syððan þeos woruld ærost gescapen wæs ·
he byð sylf deofol · 7ðeah mennisc man
geboren · Crist is soð god · 7 soð mann ; 7ante
crist bið soðlice deofol 7 mann · Ðurh crist
com eallum middan earde help · 7 frofer ·
7 ðurh antecrist se mæsta gryre · 7 seo mæsta
earfoðnes · þe æfre ær on worulde geworden
wearð · 7eall · mancynn forwurde forð
rihte ; gif god his dagas ne gescyrte · Ac god
gescyrt his dagas for ðæra þingan þe him
gecorene syn · 7 he gehealdan habban wile ·
7 ðeah on þam fæce þe he bið · he gedeð
swa mycel to yfele swa[n]æfre ær ne gewearð ·
Æ:lcne mann he wile awendan of rihtan
geleafan · 7 of cristendome · 7 bespannan
to his unlarum gif he mæg · 7 god hit geþafað
52b
him sume hwile ; for twam þingum · An is ærest
þæt men beoð þurh synna · swa forð for
worhte þæt hi beoð þæs wel wyrðe þæt deofol
openlice þænne fandige hwa him full ·
fyligean wille · Oðer is þæt godwile þæt ða þe
swa gesælige beoð · þæt hi on rihtan geleafan
ðurh wuniað · 7 ðam deofle anrædlice
wiðstandað ; he wile þæt þa beon raðe
amerede · 7 geclænsode of synnum · þurh[ða]
myclan ehtnesse · 7 ðurh þæne martirdom
ðe hy þonne þoliað · forðam nis nan man
þæt ne sy synful · 7 ælc man sceal sar ðolian
oðþon her · oðþon elles hwær be ðam þe he
þurh synna geearnað ; 7 ðy bið seo ehtnes
þonne godum mannum swa stið · forðam þe hy
sculon beon raðe geclænsode 7 amerode ·
ær se mycle dom cume · Ða ðe wæron forð
ferede for hund gearum · oððon gyt furðor ·
wel þa magan beon nu geclænsode · We motan
nyde þæt stiðre þolian · gyf we clæne beon
sceolan · þonne se dom cymð ; nu we þæne
fyrst nabbað · þe þa hæfdon þe wiðforan
us wæron · Beþence gehwa hine sylfne be ðam
53
þe he wille · ne cymð ure æfre ænig to godes
rice · ær we beon æfre ælcere synne swa
clæne amerede swa æfre ænig gold mæg
clænost amerod weorðan · L God geþafað
þam deofle antecriste þæt he mot ehtan
godra manna · forðam þe hi sculon swa ic ær cwæð
ðurh ða ehtnesse beon geclænsode · 7 syððan
clæne faran to heofona rice · þa þonne þe his
leasungum gelyfað · 7 him to gebugað · þam he
byrhð her for worulde 7 ða he weorþað her ;
ac hy sculon raþe æfter ðam ecelice for
weorðan · 7 aa wunian syððan midhim on þære
sweartan helle grunde · Se gesawenlica deofol
wyrcð fela wundra ; 7segð þæt he god sylfa beo ;
7 mid his gedwimerum mæst ælcne man
beswicð · 7 þa þe he elles beswican ne mæg ;
þa he wyle neadunga genydan gyf he mæg
þæt hi godes ætsacan ; 7 him to gebugan · Gyf hi
ðonne þæt nellað ; þonne sculan hi ehtnessa
mycle · 7eac earmlicne deað geðolian ·
Eala gesælig bið þeah se ðe to þam anræde
bið · þæt he forðam ne awacað ; ac witodlice
þæra bið ealles to lyt · þe he ne beswice ; oðþon
53b
þurh his searucræftas · oðþon ðurh þæne
gryre þe he on mancynn set · Vre drihten
crist · gehælde fela þæra on life · þe unhale
wæron ; 7 se deofol antecrist gebrocað 7ge
untrumað þa ðe ær hale wæron · 7 he nænne
gehælan ne mæg buton he hine ærest awyrde ·
Ac syððan he þæne mann gebrocod hæfð ·
syðþan he mæg don swylce he hine gehæle ;
gyf he geswicð þæs þehe ær þam men to yfele
dyde · He bið eal unwrenca full · Ðonne
beswicð he swyðe fela manna þurh þæt ; þæt
he gebrocað mænine man dihlice ; 7gehælð
eft æt foran mannum þær hy on lociað ;
þonne geseoð hy hwæt he þonne deð · 7 nytan
na hwæt he ær dyde · Æ:lc yfel he mæg don ·
7 ælc he deð · He deð þæt fyr cymð ufene · swylce
hit of heofonum cume · 7 he mid þam fela
forbærnð ealswa he hwilum ær iobes æhta
dyde · Ac se ðe for þæs fyres ege him to gebihð ·
he sceal aa on helle · on ecan bryne wunian ·
Ne can ic ne æfre ænig man oðrum asecgan
for eallum þam egsan þe ðurh þæne deofol
on worulde geweorðan sceal ; þonne age we
54
mycle þearfe · þæt we god ælmihtine georne
biddan þæt he us gescylde wið þæne egesan ·
7 us gestrangie swa his willa sy · 7 mycle ðearfe
agan þa þe þæs timan · gebidað þæt hi wære
beon · 7 þæt hi gemyndige beon þæra þinga
þe deofles menn oft ær þurh drycræft
drugon · Fela þinga dydan þa geogeleras on
egypta lande þurh drycræft · ongean þæt ðe
moyses þurh godes mihta þær fela wundra
worhte · 7swa we habbað be manegum geræd
ðe gehwar þurh drycræft · mid deofles
fultume · menn mis::lice dweledan · Betere
eac þæt we nu sum to bysne secgan · An deofles
man was hwilan on rome · simon hatte · se ge
swencte swyðe þearle twegen mære godes
ðegnas ; þæt wæs SanctuS PETRUS · 7 SanctuS PAULUS ·
hy bodedon on rome cristendom ærest ;
ac se deofles man hy gedrehte · 7 þæt folc
gelette wundorlice swiðe · He sæde þæt hit eal
leasung wære þæt ða godes þegnas bodedon ;
7 he worhte þurh drycræft fela wundra
ðær men to locedon · he dyde æt sumum sæle
þæt an æren nædre hy styrede · eal swylce
54b
heo cucu wære · 7 man hæfde geworht þa onðam
dagum on rome anlicnessa · 7 þæt hæþene folc
þurh deofles lare weorðe don þa heom
for godas ; þa he gemacode eac þurh dry
cræft · þæt hy agunnon swylce hy cwice wæron ·
Ðonne dyde petrus þurh godes mihta be
tere þing · Gehælde mistlice gebrocode men ·
Blinde · 7deafe · 7dumbe · 7 mistlice gelewede ;
And þa wearð hit cuð æt nyhstan þam casere
þe þa on þam dagum romware weold ; eal
hu hy hit macedon ; 7 mon herede him
ðearle swiðe þæne symon · Let on þa gedwo--
lan men ; swylce he se simon godes sylfes
sunu wære · 7 ða het æt nyhstan se casere
feccan þæne symon to him · 7 þa ða he him
to com 7 him ætforan stod · þa ablende he
þurh deofles cræft swa þæs caseres eagan ·
7 ðæra þe him mid wæron · þæt heom ðuhte
oðre hwile þa hy hine beheoldon þæt he
wære swylce hit cild wære þæt hy on locedon ;
oðre hwile eft swylce he medemre ylde
man wære ; 7 oðre hwile · swylce he eald
geðungen man wære ; 7 swa on mænige
55
wisan he hiwode þurh drycræft felaleas
bregda 7 þa þa se casere eal swylc geseah ;
þa wende he þæt hit godes agen bearn wære ;
7se deofles man gealp þæt he eac swa wære ·
7 þæt folc him to swyðe · þæs gelyfde · Ða
wunnan þa godan godes þegnas ongean þæt
swyðe ; 7 sædon þæt he luge ; 7 hy eac þurh
godes mihta mid manegum godum þingum
geswutelodon þæt hy riht hæfdon ; 7 þæt hit
eal leas wæs þæt se þeodloga sæde · Ða æt
nyhstan cwæð se simon · þæt he gecyðan wolde
þæt he gode wære · Het þa aræran ænne stepel ·
7 sæðe þæt he þyder upp stigan wolde · 7 englas
hine þær underfon scoldan · 7 to heofonum
ferian · 7 ðær eall þæt folc on locode he stah up
to ðam stepele · 7 of ðam stepele hof upp
on lyfte swylce he wolde wið þæs heofonas
weard · Ða clypode se casere · 7 cwæð þæt ða
swytol wære · þæt hit eal soð wæs þæt he ær sæde ;
7 þæt hit eal leasung wære · þæt petrus 7 paulus ·
þæt folc mid bregdan · Ða abædan hy
uneaðe þæt man geðyldgode sume hwile ·
oð man wiste to hwam se ende gehwurfe ·
55b
7 clypedon þa to gode swiðe georne · hwæt þa
sanctus petrus beseah raðe æfter þam up to þam
lyfte · 7 clypode hludre stefne · 7 ðus cwæð ·
Ic halsige eow deofles gastas · þe þæne deofles
mann gynd þa lyft feriað 7ðurh þæt menn
bepæcað · þæt ge þurh godes ælmihtiges bebod
hine nu ða forlætan · þæt he næfre leng
mid his mane menn ne beswice · Sona swa
he hit gecweden hæfde · þa forleton hy hine ·
7 he hreas nyðer · feoll þæt he eall tobærst ·
Ða wæs swytol godes miht · þeah he þæs deofles
gedwyld lange ær þafode · Eac we habbað
on bocum geræd þæt fela oðra deofles manna
wide wæran þe godes ðegnas oft þurh deofles
cræft swyðe geswencton · 7 folc swyðe gedweal--
don · ac hit þincð us to langsum nu to gerec
canne · Gemagan þeah be þissum anum
gecnawan · þa he ðurh deofol · swilcne cræft
hæfde ongean swylce godes þegnas · swylce
wæs sanctus petrus 7 sanctus paulus · æthweg hit bið
þonne se deofol [sylf] cymð þe ana cann eall þæt yfel ·
7 ealle þa drycræftas þe æfre ænig man
æfre geleornode · 7 eall he hit cyð þonne
56
openlice þurh hine sylfne · þæt he oft ær
dyde · þurh þa ungesæligan þe his larum fylig
don · Se sylfa deofol þe on helle is þæt is se
þe þonne wyrð on þam earm sceapenan men
antecriste · 7 bið soðlice ægðer ge deofol ge man ·
7 he eall mancyn þonne openlice swyðor
gedrecð 7gedwelað · þonne hit æfre ær wurde ·
We agan þy swyðe mycle þearfe · þæt we wið swylcne
ege wære beon · 7 eac þa warnian þe swylc nyton
swylc towerd is · Forðam þe hit is nyr þam
timan þonne ungelærede men gelyfan willan ·
7 þæt is gesyne þy is ðeos woruld · framdæge
to dæge wyrse 7 wyrse · Eac ic secge to soðe
þæt deofol wyle ælces mannes geðanc gyf
he mæg swyðe gelettan · þæt he hit na ne
understande · þeah hit him man secge ·
ne hine wið þæt ne warnige · 7 ðurh þæt wyrð
mæst manna beswicen · þe hy ne beoð swa
wære · ne swa wel gewarnode ær · swa hy be
ðorfton · La hwæt is se man on life buton
hine god ælmihtig gehealde · 7 he ær gewarnod
þe bet sy ; þæt he þonne ðurh deofol beswicen
ne wyrðe · Ac utan warnian us georne · 7 ge
56b
earnian to gode · þæt he us gescylde swa his
willa sy · Uton habban anrædne geleafan
7 fæstræde geþanc to urum drihtne · þonne
þeah hit gebyrige þæt we þære yrmðe
gebidan sculon · 7 on þisum life earfoða
adreogan ; þeah gif we ne awaciað · ac þurh
wuniað on rihtan geleafan · god us for scea
wað ece reste · On godes naman ic bidde ;
þæt cristenra manna gehwylc hine sylfne
georne beþence · 7 geornlice to gode gebuge
7 fram synnum gecyrre · 7 geearnige ·
þæt he gemanan habban mote on heofona
rice mid þam þe leofað · 7 rixað a butan
ende · amen ·